Voor de kust van Vancouver volgen onderzoekers van Dalhousie University orka’s. Grote jagers, krachtig en sociaal. In dezelfde wateren bewegen dolfijnen: klein, snel, wendbaar. Twee soorten die elkaar kennen en normaal hun eigen koers varen. Tot ze op een dag naast elkaar beginnen te bewegen, in hetzelfde ritme duiken en samen jagen. De dolfijnen verkennen met echolocatie. De orka’s gebruiken die informatie om zalm te vangen die voor dolfijnen te groot is. Wat overblijft, is precies het formaat dat dolfijnen kunnen eten.
Niemand trekt aan de touwtjes. Niemand schrijft het plan. Het ontstaat, zolang het werkt. Daarna valt het patroon weer uiteen.
Twee krachten
De natuur laat zien dat samenwerken niet draait om elkaar aardig vinden. Het gaat om zien waar de ander sterk in is en ruimte laten voor rollen die elkaar aanvullen. Tijdelijk, functioneel, passend bij het moment.
In organisaties werkt dat anders. We plaatsen mensen in structuren, organiseren functies en verantwoordelijkheden en verwachten dat samenwerking dan vanzelf loopt. Zodra spanning oploopt, kruipt iedereen terug in de eigen kolom. Veilig, overzichtelijk, maar zelden de beste weg vooruit.
Tegenpolen als kracht
Tony’s Chocolonely en Albert Heijn delen geen identiek belang, maar zoeken elkaar op rond eerlijke cacao. Transparantie, ketenverantwoordelijkheid, consumentenbewustzijn. Geen warme omhelzing, wel een samenwerking waar het systeem beter van wordt. Apple en Samsung zijn felle rivalen op het wereldtoneel, maar Samsung levert al jaren cruciale onderdelen voor iPhones. Niet uit vriendschap. Wel omdat dit de sterkste constructie is voor beide partijen.
Zo werkt dit ook in jouw organisatie. De beste samenwerking ontstaat soms buiten de lijnen die je zelf hebt getekend, met degene die schuurt, die je uit balans brengt en die je soms tot wanhoop drijft.
Zie wat de ander draagt
Dit raakt aan principe 5 van Natuurlijke Intelligentie: Samenwerkende netwerken. Schimmeldraden, bijen en korstmossen kennen geen vriendschap, wel functie. Ze verbinden zich omdat het systeem er sterker van wordt.
Minder forceren, meer kijken. Minder beheersen, meer mogelijk maken. Accepteer dat de beste samenwerking soms ongemakkelijk aanvoelt. Verbind je met wie aanvult en bouw dan aan wat geen van beiden alleen kan dragen.
Dit artikel maakt deel uit van de Veldnotities, observaties uit de natuur vertaald naar organisaties. Ze zijn gebaseerd op de principes uit het boek Natuurlijke Intelligentie.